Ολοκαύτωμα Αρκαδίου 8-9 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1866

ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ ΑΡΚΑΔΙΟΥΣε απόσταση 23 χιλιομέτρων από το Ρέθυμνο στη Βορειοδυτική πλευρά του Ψηλορείτη και σε υψόμετρο 500 μέτρων από τη θάλασσα, βρίσκεται η ιστορική Μονή Αρκαδίου , το ιερότερο σύμβολο της Κρητικής λευτεριάς. Είναι κτισμένη σε οροπέδιο , εκεί που ενώνονται οι επαρχίες Ρεθύμνης , Αμαρίου και Μυλοποτάμου. Το Τοπίο συναρπάζει, γοητεύει και ξεκουράζει κάθε προσκυνητή , το οποίο και υποδέχεται καλοσυνάτα η Μονή .


Για την ίδρυση του μοναστηριού , δεν υπάρχουν ακριβείς πληροφορίες. Η παράδοση λέει πως θεμελιώθηκε από τον Ηράκλειο και ανοικοδομήθηκε απο τον Βυζαντινό αυτοκράτορα Αρκάδιο τον 5ο μ.Χ. αιώνα από τον οποίο πήρε και το όνομα του. Κατ’ άλλη εκδοχή ιδρύθηκε απο κάποιο Μοναχό Αρκάδιο και γι αυτό ονομάστηκε Μονή Αρκαδίου.
Ο μεγαλόπρεπος δίκλυτος Ναός είναι αφιερωμένος στη Μεταμόρφωση του Σωτήρα Χριστού και στον Άγιο Κωνσταντίνο και την Αγία Ελένη.
Τη χρονιά του 1866 το Αρκάδι θα γίνει ένας Θρύλος, μια ολοζώντανη Ιστορία , ένας φάρος άσβεστος, που θα φέγγει σε όλους τους αιώνες και θα διδάσκει τους Λαούς πόσο αξίζει , αλλά και πόσο στοιχίζει η Ελευθερία .
Διακόσια πενήντα χρόνια βρίσκονταν οι Τούρκοι στο πολύπαθο νησί της Κρήτης. Οι επαναστάσεις των Κρητικών πνίγονταν στο αίμα , όπως του 1770,1811,1821,1822,1828. και κάθε φορά η Κρήτη ντυνόταν στα μαύρα και φορούσε και μαύρο κεφαλομάντηλο. Σ’ όλους αυτούς τους ιερούς αγώνες , πόθος του Κρητικού λαού ήταν η ένωση με τη μητέρα πατρίδα.

ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ ΑΡΚΑΔΙΟΥ1η Μαΐου 1866
Χίλιοι Πεντακόσιοι Κρητικοί επαναστάτες συγκεντρώνονται στο ιστορικό μοναστήρι με αρχηγό τον Χατζή Μιχάλη Γιάνναρη , και αποφασίζουν να χτυπήσουν τον Τούρκο δυνάστη. Πρόεδρος της επιτροπής Ρεθύμνης , εκλέγεται ο Ηγούμενος της Μονής Χατζή Γαβριήλ Μαρινάκης, απο το χωριό Μαργαρίτες Μυλοποτάμου. Ο Ισμαήλ πασάς παραγγέλνει στον ηγούμενο να διώξει την Επιτροπή γιατί αλλιώς θα καταστρέψει το μοναστήρι. Ο Γαβριήλ γνήσιος απόγονος των πολεμάρχων της Κρήτης αρνείται. Το Σεπτέμβριο του ίδιου χρόνου ο Πασάς ξαναμηνά , να φύγει η Επιτροπή, αλλά οι αγωνιστές , γαλουχημένοι απο τα νάματα του ¨Κρυφού σχολειού» και τραγουδώντας το τιμημένο τραγούδι «Πότε θα κάμει ξαστεριά….» περιφρονούν πάλι το βάρβαρο καταχτητή.

Πάνος-Κορωναίος-ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ ΑΡΚΑΔΙΟΥ24 Σεπτεμβρίου 1866
Ο Συνταγματάρχης Πυροβολικού Πάνος Κορωναίος μαζί με τον ανθυπολοχαγό πεζικού Ιωάννη Δημακόπουλο απο την Βυτίνα της Αρκαδίας , αποβιβάζονται στο Μπαλί και αμέσως πηγαίνουν στο Αρκάδι για να βοηθήσουν τον αγώνα.

7 Νοεμβρίου 1866
Μέσα στο μοναστήρι βρίσκονται 964 ψυχές, 325 άνδρες απο τους οποίους ςίναι 259 με όπλα και τα υπόλοιπα γυναικόπαιδα . Ο Μουσταφά πασάς , που στο μεταξύ έχει αντικαταστήσει τον Ισμαήλ , ξεκινά απο το Ρέθυμνο με 15.000 ταχτικό στρατό και 30 κανόνια. Το πρωί της 8ης Νοεμβρίου , οι Τούρκικες ορδές βρίσκονται στο Αρκάδι και ορίζεται αρχηγός τους ο Σουλειμάν Βέης (γαμπρός του Μουσταφά) , ενώ ο ίδιος παραμένει στο χωριό Μέση .
Οι «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι» κάνουν το σημείο του Σταυρό και ετοιμάζονται για τον άνισο αγώνα με τους άπιστους. Ο Ηγούμενος Γαβριήλ ιερουργεί τιμώντας τους Αρχαγγέλους Μιχαήλ και Γαβριήλ και σαν θεματοφύλακας των ιερών και οσίων της Φυλής μας , εμψυχώνει το εκκλησίασμα να αντισταθεί μέχρι θανάτου στους «σκύλους» που περιφέρονται λυσσασμένοι έξω απο το Άγιο Μοναστήρι. Σε λίγο ο Σουλεϊμάν Βέης καλεί απο το λόφο Κορέ τους χριστιανούς να παραδοθούν . Την απάντηση όμως τη δίνουν τα τουφέκια των επαναστατών . Το Ιερό λάβαρο της Μονής κυματίζει περήφανα μαζί με τη Γαλανόλευκη .  Οι Τούρκοι μαζί με τα κανόνια τους χτυπούν αδιάκοπα τη δυτική πόρτα . Το πολύπρακτο Αρκαδικό δράμα έχει αρχίσει . Οι γυναίκες που ήταν μέσα στο Μοναστήρι παίρνουν μέρος στον αγώνα και προσφέρουν ανεκτίμητες υπηρεσίες. «Διακόσιοι πενήντα εννιά Κρήτες επολεμούσαν γέροι, γυναίκες και παιδιά φυσέκια κουβαλούσαν…..»
ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ ΑΡΚΑΔΙΟΥH μεγάλη απόφαση
Το βράδυ, η μάχη κόπασε. Χωρίς να έχουν καμμία ελπίδα σωτηρίας, συνήλθαν οι επίτροποι, οι οπλαρχηγοί και οι Σύμβουλοι της μονής στο κελί του ηγούμενου για να πάρουν απόφαση για την άλλη μέρα. Στο συμβούλιο μίλησε κι ένας νέος φοιτητής, ο Μανόλης Μελισσώτης που τον είχανε βγάλει οι Μυλοποταμίτες πληρεξούσιο στην Επιτροπή. Στο πυρωμένο του στόμα αναστήθηκε και λαμπάδισε η ιστορία του γένους μας- οι θυσίες του , η περηφάνεια του, η αγάπη για τη λευτεριά. Η απόφαση πάρθηκε μ´ ένα στόμα: να συνεχιστεί η αντίσταση, αν και ο θάνατος ήταν φανερός, αποφασισμένοι να ταφούν κάτω από τα ερείπια της Μονής. Την απόφαση αυτή ανέλαβαν να κάνουν γνωστή και στις γύρω επαρχίες και να ζητήσουν την ύστατη βοήθεια από τον Κορωναίο και τους άλλους οπλαρχηγούς. Τρείς ταχυδρόμοι ετοιμάστηκαν, ο παπα-Νικόλας Κοκκινίδης από την Κράνα (παπακρανιώτης), ο Πολυχρόνης Κατέβας και ο Αδάμ Παπαδάκης από του Πίκρη. Με σχοινιά τους κατεβάζουν από το παράθυρο πάνω από τη μικρή πόρτα του νότου και, προσποιούμενοι τους Τούρκους πέρασαν μέσα από το τουρκικό στρατόπεδο και κατόρθωσαν να πραγματοποιήσουν την αποστολή τους. Τα μεσάνυχτα της ίδιας νύχτας επιστρέφει ο Αδάμ Παπαδάκης (είχε παραδώσει το γράμμα στον Κορωναίο που βρισκόταν στο Κλησίδι Αμαρίου) και ξαναμπαίνει στο μοναστήρι γνωρίζοντας πως πηγαίνει στο βέβαιο θάνατο. Αναμφισβήτητα είναι ο ηρωΙκότερος των ηρώων του Αρκαδικού Δράματος, γιατί με τη θέλησή του ενώ είναι ελεύθερος, μακρυά από την κόλαση της φωτιάς, επιστρέφει ξανά στο μοναστήρι μέσα από το εχθρικό στρατόπεδο.Προχωρημένη νύχτα η καμπάνα κάλεσε για τελευταία φορά τους πιστούς στη λειτουργία του όρθρου. Πολεμιστές, γέροι, γυναίκες και παιδιά μέσα σε ρίγη συγκίνησης και ξέροντας πια όλοι μικροί- μεγάλοι τι τους περιμένει αγκαλιάζονται, σταυροφιλιούνται, παίρνουν συγχώρεση ο ένας απ´ τον άλλο και μεταλαμβάνουν των αχράντων μυστηρίων. Ο ηγούμενος για τελευταία φορά τους ενθαρρύνει με τον πύρινο λόγο του.

Ξημερώνει η 9η Νοεμβρίου.

Η εννάτη Νοεμβρίου είχε ξημερώσει πια και η τελική μάχη είχε αρχίσει. Μπροστά από τη Δυτική Πύλη οι Τούρκοι είχαν κατορθώσει να φέρουν δυό μεγάλα κανόνια από το κάστρο του Ρεθύμνου. Το πιο μεγάλο που το ονόμασαν «Κουτσαχείλα», δυόμισυ μέτρα μακρύ, έπαιρνε μπάλα που ζύγιαζε σαράντα πέντε οκάδες. Οι πολιορκημένοι από δυό φορές σκότωσαν τους χειριστές του με εύστοχες βολές, ώσπου οι Τούρκοι το μετέφεραν μέσα στους σταύλους. Από τη στιγμή αυτή μπορούσαν να χτυπούν με ασφάλεια την σιδερόφρακτη πόρτα του μοναστηριού. Τραντάζεται συθέμελα το μοναστήρι από τις κανονιές. Οι κραυγές των γυναικόπαιδων, ο μεγάλος κρότος των κανονιών και οι άγριοι αλαλαγμοί των Τούρκων συγκλονίζουν την περιοχή. Στο σημείο αυτό, ας δούμε πως ο μεγάλος Ρεθεμνιώτης Παντελής Πρεβελάκης στο χρονικό του για την επανάσταση του 1866 «Παντέρμη Κρήτη», περιγράφει τα γεγονότα:

» Είχαν ανοίξει ένα λαγούμι κοντά στην Καστρινή Πόρτα, μεσ´ την παλιά κρασαποθήκη που την είχανε καμωμένη μπαρουτχανέ κι ένα δεύτερο στο γουμενικό. Ο (ηγούμενος) Χατζή Γαβριήλ γύριζε τα μέρη όπου λουφάζανε τα γυναικόπαιδα και τα παρακινούσε να πάνε να καούνε όταν θα πατούσε ο άπιστος το μοναστήρι. Πολλές μανάδες με τα παιδιά τους τρέχανε εκεί θεληματικώς. Ένα μικρό κορίτσι, βαστώντας στο χέρι ένα φανάρι, έφερνε γύρο στα κελαρικά και τις αποθήκες και ρωτούσε: «Ποιός θέλει νάρθει στο λαγούμι;«.

ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ ΑΡΚΑΔΙΟΥΣτο ξεμεσημέριασμα, πούδειχνε πως όπου νάναι γκρεμίζεται η σιδερόπορτα, ακούστηκε η φωνή του Κωσταντή του Γιαμπουδάκη από το Άδελε: «Όποιος αγαπά την τιμή του ναρθεί να καούμε μαζί!» Γυρίσανε και τον είδανε να κατεβαίνει από τα κλάουστρα κουτσαίνοντας, με την πιστόλα στο χέρι. Ήταν ένας λεβένταρος, δυνατός σαν καπλάνι, πούχε τρέξει να κλειστεί στο Αρκάδι γιατί τον προσκαλέσανε δυό αδερφοχτοί του. Ένας κοντοχωριανός του τον παρακίνησε παραΰστερα να φύγουν, όταν έγινε φανερό πως θα πατηθεί το μοναστήρι. «Εγώ δε φεύγω, -του αποκρίθηκε-, λυπούμαι τα γυναικόπαιδα, και στην ανάγκη θα καώ μαζί τους». Στη φωνή του τρέξαν οι φαμελιές πατείς με- πατώ σε, που καργάρισε η μπαρουταποθήκη, ανώγι και κατώγι. «Αμέτε και στ´ άλλο λαγούμι! Θα κάψουνε και το γουμενικό!» τους φώναζεν ο Γιαμπουδάκης. Τα γυναικόπαιδα στρέγανε κάλλιο το θάνατο παρά την ξετίμηση. Η απόφασή τους ήτανε παρμένη από την ταχινή (=το ξημέρωμα), που ακούσανε στην εκκλησιά το γούμενο. «Τη γυναίκα που θ´ αφήσει να μαγαριστεί από τον άπιστο, να μην τη χωνέψει η γής!» φώναζεν η Δασκαλάκαινα, κι ήτανε ζωσμένη τη σημαία του γιού της, που οι μπάλες της είχανε πελεκήσει το κοντάρι.

ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ ΑΡΚΑΔΙΟΥΑκόμα και τα παιδιά μοιάζανε να ξέρουνε τι τα περιμένει και σωπαίνανε ζαρωμένα κοντά στις μανάδες τους»… Κατά το μεσημέρι η Δυτική πύλη γκρεμίζεται. Κύματα ατάκτων Τούρκων ορμούν να μπούν στον περίβολο, αλλά αποκρούονται με μεγάλες απώλειες. Ακολούθησαν τρείς έφοδοι του τακτικού στρατού. Ο Πρεβελάκης γράφει:
«Το απομεσήμερο, οι τρουμπέτες του Τούρκου βαρέσανε το γιουρούσι. Δυό κολόνες Μισιρλίδες (=Αιγύπτιοι) ταχτικοί μονοκινήσαν από δυό μεριές και σμίξανε μπρός την πόρτα. Οι αξιωματικοί τους σουγγίζανε με τα σπαθιά να χωθούνε μέσα στο καμίνι. Οι Χριστιανοί μπορέσανε να βαστήξουνε την πρώτη τους απολυσιά. Ο Δημακόπουλος έτρεχε μέσα στον πόλεμο, σπαθοκοπούσε τους άπιστους, και φώναζε στους δικούς του: «Κουράγιο παιδιά! Σαν την πρώτη θάναι κι οι άλλες!».

«Γιουρούσι κάνει η Τουρκιά
απάνω στα τειχειά του
και μεταθέτουν τα θρονιά κι’
ανοίγουν τα κελιά του …»

Οι τούρκοι μπαίνουν στο περίβολο της εκκλησίας και αρχίζει η γιγαντομαχία ανάμεσα στους υπερασπιστές της Λευτεριάς και στα ανθρωπόμορφα τέρατα που δεν σέβονται τίποτα ιερό στο τόπο του μοναστηριού.

ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ ΑΡΚΑΔΙΟΥΟ Γαβριήλ , ο τιμημένος αυτός ρασοφόρος , συνεχιστής της δόξας και των μεγαλείων του ιερού μας κλήρου , δίνει θάρρος και με βροντερή φωνή καλεί τους Χριστιανούς , να πολεμήσουν μέχρι θανάτου, για του Χριστού την πίστη και για την ελευθερία της Πατρίδας . όσοι επιζήσουν , να τρέξουν στην μπαρουταποθήκη , στην Καστρινή πόρτα για να δώσουν φωτιά στο μπαρούτι, να καούν ζωντανοί , για να μην πιαστούν αιχμάλωτοι. Σκηνές αλλοφροσύνης εκτυλίσσονται στο μοναστήρι . Δύσκολο πράγμα να περιγράψει κανείς τον ηρωισμό που έδειξαν οι «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι» της Μονής Αρκαδίου. Είχαν νικήσει το θάνατο και αγωνίζονταν για τη πίστη τους , τη θρησκεία τους , την πατρίδα τους . Βραδιάζει και τα περισσότερα γυναικόπαιδα είναι συγκεντρωμένα στη Μπαρουταποθήκη .

Ο Κωνσταντίνος Δημ. Γιαμπουδάκης , απο το Άδελε Ρεθύμνης με τη πιστόλα στο χέρι είναι έτοιμος . Περιμένει να ευλογήσει ο Ηγούμενος , αλλά και να μαζευτούν , πολλοί τούρκοι να τους πάρει κι αυτούς ο χάρος . Ο Ηγούμενος ευλογεί και τότε ο μάρτυρας της λευτεριάς κάνει το σταυρό του και ανάφτει τη «λαμπάδα» που θα συμβολίζει αιώνια τη δόξα του Αρκαδίου.

Μια θεώρατη λάμψη φάνηκε κι ένας τεράστιος κρότος ακούστηκε . Η λάμψη αυτή θα φωτίσει απο τη μια ως την άλλη της άκρη τη μαρτυρική Μεγαλόνησο, και ο Κρότος θα ξυπνήσει όλους όσους κοιμούνται ακόμη. Το όραμα είχε συντελεστεί. Πέτρες, κορμιά , κεφάλια , βαρέλια και χώματα βρέθηκαν σ’ένα παράξενο ανακάτωμα , όπως μας λέει η λαϊκή μούσα:

«Σφαγή μεγάλη αρχινά, περίσσια φωνοκλήσι
ετούτ’ η ώρα θ’ακουστεί σ’ Ανατολή και Δύση.
Και μέσα στον αναβρασμό , που ο Χάρος εβρουχάτο
βροντή, σεισμός εγίνηκε , κι ο κόσμος άνω – κάτω
φωθιά, καπνός και κτήρια , κορμιά κομματιασμένα
άντρες και γυναικόπαιδα στα νέφελα ανεβαίνουν.
Τρόχαλος έγινε η Μονή κι’ εσείστη ο Ψηλορείτης
κι’ αντιλαλούνε τα βουνά κι απ’ άκρου ως άκρου η Κρήτη»
Οι Τούρκοι, που στο μεταξύ έχουν εξαγριωθεί, σφάζουν όποιο βρίσκουν μπροστά τους . Το μοναστήρι είναι γεμάτο απο σκοτωμένους χριστιανούς και τούρκους. Ανεξάντλητοι οι αγώνες του Κρητικού λαού ,για λευτεριά και ανεξαρτησία , πλημμυρίζουν την ιστορία του νησιού , μα πάνω απ’ όλους στέκεται η μεγάλη θυσία του Αρκαδίου. Το Αρκάδι είναι ένα φαινόμενο που λάμπει και διδάσκει όχι μόνο την έκταση, αλλά και με το ύψος του μεγαλείου του.
Το Αρκάδι παρέδωσε στις νεότερες γενιές ένα ολόφωτο στεφάνι, μια δόξα κι έναν έπαινο, αλλά και ένα χρέος , βαρύ και δυσβάσταχτο: Τούτο τον ιερό τόπο, που καθαγιάστηκε με αίμα των υπερασπιστών της Μονής , να τον φυλάξομε «σαν τα μάτια μας» και να φανούμε αντάξιοι , άν χρειαστεί και γνήσιοι απόγονοι των πολεμάρχων εκείνων .Χαρακτηριστική είναι η επιγραφή που διαβάζει ο ευλαβικός προσκυνητής του Αρκαδίου στη Μπαρουταποθήκη , η οποία δείχνει περίτρανα την αδούλωτη ψυχή του Κρητικού λαού.
«Αυτή η φλόγα π’ άναψε μέσα εδώ στη κρύπτη
κι απάκρου σ’ άκρο φώτισε τη δοξασμένη Κρήτη,
ήτανε φλόγα του Θεού μέσα εις την οποία
Κρήτες ολοκαυτώθηκαν για την Ελευθερία «

ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ ΑΡΚΑΔΙΟΥ

Η τύχη όσων επέζησαν της τραγωδίας αυτής δεν ήταν καθόλου καλύτερη από εκείνων που άφησαν την τελευταία τους πνοή στο Αρκάδι. Σύμφωνα με τις μαρτυρίες των ίδιων, αμέσως μετά την καταστροφή τους αιχμαλώτισαν οι Τούρκοι και τους μετέφεραν όλους, ήταν περίπου 114, μέσα σε άθλιες συνθήκες στην πόλη του Ρεθύμνου. Οι αιχμάλωτοι υπέστησαν εξευτελισμούς και ταπεινώσεις όχι μόνο από τους τούρκους αξιωματούχους που τους μετέφεραν αλλά και από εκείνους που τους περίμεναν στην είσοδο της πόλης για να τους πετροβολήσουν και να τους υβρίσουν. Τις γυναίκες, ανάμεσα στις οποίες ήταν και η Δασκαλοχαρίκλεια, και τα παιδιά τα κράτησαν μια εβδομάδα στην εκκλησία των Εισοδίων, ενώ τους άνδρες φυλάκισαν για ένα ολόκληρο χρόνο σε συνθήκες απερίγραπτης φρίκης, και δε θα γλίτωναν από την κατάσταση αυτή αν δεν παρενέβαινε ο εκπρόσωπος της Ρωσίας στο Ρέθυμνο Γεώργιος Σκουλούδης και ο Γενικός Πρόξενος της Ρωσίας στην Κρήτη που επέβαλαν στον Πασά να εξασφαλίσει στοιχειώδη καθαριότητα και ένδυση στους αιχμαλώτους του Αρκαδίου. Αφού έκλεισαν ένα χρόνο στη φυλακή οι αιχμάλωτοι ελευθερώθηκαν και πήγαν στα χωριά τους για να συνεχίσουν την κρητική επανάσταση.Τη βαρβαρότητα της πολιορκίας αλλά και την απίστευτη φρίκη και σκληρότητα που βίωσαν οι αιχμάλωτοι τόσο κατά τη μεταφορά τους από το Αρκάδι στο Ρέθυμνο όσο και κατά τη διάρκεια της ενός έτους φυλάκισης τους, περιγράφουν με ανατριχιαστική σαφήνεια οι ίδιοι οι επιζήσαντες στις εκ των υστέρων μαρτυρίες τους που όχι μόνο προκαλούν ρίγη συγκίνησης αλλά και αποτελούν τα πλέον αδιάσειστα στοιχεία που συνθέτουν το παζλ της ιστορίας του ολοκαυτώματος της Ιεράς Μονής Αρκαδίου.

ΠΗΓΕΣ

ΑΡΘΡΟ ΑΠΟ ΤΗΝ «ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ»
ΤΕΥΧΟΣ 35 ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 1986

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s